با وجود آنکه بیش از ۶۰ درصد ورودی دانشگاههای کشور را زنان تشکیل میدهند، سهم آنان از بازار کار تنها ۱۴ تا ۱۵ درصد است؛ شکافی نگرانکننده که به باور کارشناسان، توسعه اقتصادی، اشتغال پایدار و اقتصاد دانشبنیان را با چالش جدی مواجه کرده است.
به گزارش پایگاه خبری اقتصاد جوان، نرخ مشارکت اقتصادی زنان یکی از مهمترین شاخصهای توسعهیافتگی در جهان به شمار میرود؛ شاخصی که هرچه افزایش یابد، نشانهای روشن از رشد اقتصادی، بهرهوری نیروی انسانی و پیشرفت اجتماعی کشورهاست. با این حال، در ایران با وجود پیشرفت قابل توجه زنان در حوزه آموزش عالی، مشارکت آنان در بازار کار همچنان پایین باقی مانده است.
زنان نیمی از جمعیت در سن کار کشور را تشکیل میدهند و به عنوان یک نیروی بالقوه عظیم در تولید و اشتغال شناخته میشوند، اما سهم آنان از فعالیتهای اقتصادی متناسب با ظرفیتها و توانمندیهایشان نیست. این در حالی است که طبق آمارها، بیش از ۶۰ درصد ورودی دانشگاههای کشور را زنان تشکیل میدهند، اما تنها ۱۴ تا ۱۵ درصد آنان وارد بازار کار میشوند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، دسترسی زنان به آموزش عالی بهطور چشمگیری افزایش یافت. در حالی که پیش از انقلاب بخش قابل توجهی از زنان از تحصیل در دانشگاه محروم بودند، امروز بیش از ۵۲ درصد جمعیت دانشجویی کشور و حدود ۳۲ درصد اعضای هیأت علمی را زنان تشکیل میدهند. این تحول، جایگاه زنان را در عرصههای علمی، پژوهشی و مدیریتی ارتقا داده است.
طبق اعلام معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، سهم زنان بهعنوان عضو هیأت علمی از سال ۱۳۵۷ تا پایان ۱۴۰۰ به بیش از ۳۳ درصد رسیده و حضور آنان در دانشگاههای علوم پزشکی نیز ۳۴ درصد افزایش یافته است. همچنین تعداد دانشجویان دختر در دانشگاههای کشور رشد ۵۶ درصدی را تجربه کرده است.
با این حال، این پیشرفت چشمگیر آموزشی هنوز به مشارکت اقتصادی گسترده زنان منجر نشده است. خدیجه جدا، مشاور امور بانوان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، در گفتوگویی رادیویی اعلام کرد: اگرچه ۶۳ درصد ورودی دانشگاهها زنان هستند، اما تنها ۱۴ تا ۱۵ درصد آنان در فعالیتهای اقتصادی حضور دارند؛ فاصلهای قابل توجه که نیازمند سیاستگذاری جدی است.
به گفته وی، نقش زنان در اقتصاد دانشبنیان از سه منظر بهرهوری و سرمایه انسانی، نوآوری و خلق فناوری، و همچنین ساختار مالکیت و تخصیص سرمایه قابل بررسی است. زنان بهویژه در حوزههایی مانند آموزش، سلامت، مراقبت و خدمات اجتماعی دارای دانش ضمنی ارزشمندی هستند که در صورت پیوند با آموزش دانشگاهی میتواند به طراحی محصولات و خدمات دانشبنیان متناسب با نیاز واقعی بازار منجر شود.
مشاور امور بانوان معاونت علمی تأکید کرد: سالها در کشور روی آموزش زنان در حوزههایی مانند آیتی، پزشکی، مهندسی و علوم پایه سرمایهگذاری شده، اما در مرحله تبدیل دانش به فناوری، فناوری به محصول و محصول به کسبوکار، شکاف بزرگی وجود دارد و خروجی ملموسی مشاهده نمیشود.
به اعتقاد کارشناسان، این شکاف نهتنها مانع بهرهگیری از نیروهای متخصص زن شده، بلکه جامعه را از شناسایی دقیق نیازهای بازار و ارائه محصولات متناسب محروم کرده است. این در حالی است که بیش از ۲۴ درصد اختراعات ثبتشده در کشور توسط زنان انجام میشود؛ آماری بالاتر از میانگین جهانی.
زنان امروز حضور فعالی در دانشگاهها، مراکز پژوهشی و حتی عرصههای مدیریتی دارند و توان تولید محصولات دانشبنیان و مدیریت پروژههای بزرگ را دارا هستند، اما فرصتهای سرمایهگذاری، جایگاههای تخصصی و موقعیتهای مدیریتی همچنان کمتر در اختیار آنان قرار میگیرد.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که مشارکت زنان در بازار کار نهتنها به افزایش تولید ناخالص داخلی و رونق اشتغال منجر میشود، بلکه اقتصاد خانواده، کیفیت زندگی و عدالت اجتماعی را نیز بهبود میبخشد. حضور زنان در سیاستگذاری و مدیریت، نگاه جامعتری به مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایجاد میکند.
در سالهای اخیر نیز زنان ایرانی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، استارتاپها و شرکتهای دانشبنیان داخلی و بینالمللی نقش پررنگی ایفا کردهاند. به گفته کارشناسان، تجربههای تحصیلی زنان نقش کلیدی در توسعه شغلی آنان دارد و هرچه مشارکت زنان در آموزش عالی و کسب مهارتهای تخصصی افزایش یابد، شانس آنان برای دستیابی به موقعیتهای شغلی بهتر و ردههای مدیریتی بالاتر نیز افزایش خواهد یافت.
در نهایت، استفاده هدفمند از ظرفیت زنان در اقتصاد و مدیریت، ضرورتی اجتنابناپذیر برای توسعه پایدار کشور است؛ مسیری که بدون ایجاد فرصتهای برابر و سیاستهای حمایتی مؤثر، همچنان با چالشهای جدی مواجه خواهد بود.
/ایسنا
