صنعت نساجی ایران که زمانی یکی از موتورهای اشتغال و تولید کشور بود، امروز زیر فشار کمبود مواد اولیه، بحران ارز، فرسودگی ماشینآلات، تحریمها و موج گسترده قاچاق پوشاک به نقطهای رسیده که فعالان آن میگویند اگر چارهای فوری اندیشیده نشود، خطر کوچکشدن و خاموش شدن تدریجی واحدهای تولیدی بسیار جدی است.
صنعتی قدیمی با چالشهایی تازه
به گزارش پایگاه خبری اقتصاد جوان، صنعت نساجی ایران بهعنوان یکی از قدیمیترین بخشهای تولیدی کشور، در سالهای اخیر با مجموعهای از چالشهای پیدرپی مواجه شده و همین موضوع آن را به یکی از پرریسکترین صنایع داخلی تبدیل کرده است. بررسیها نشان میدهد پنج عامل اصلی—کمبود مواد اولیه، محدودیت ارز، قاچاق گسترده، فرسودگی تجهیزات و اثرات تحریم—در حال تضعیف جدی زنجیره ارزش نساجی کشور هستند.
کمبود مواد اولیه؛ گره کور زنجیره نساجی
یکی از بزرگترین مشکلات تولیدکنندگان نساجی، دسترسی ناپایدار به مواد اولیهای مانند الیاف پلیاستر، نخ، پنبه و رنگهای تخصصی است. نوسانات شدید قیمت و عرضه این مواد، ثبات تولید را مختل کرده و باعث افزایش هزینه تمامشده شده است.
تولیدکنندگان میگویند:
- بیش از ۸۰ درصد پنبه کشور وارداتی است
- هر شوک جهانی میتواند کل خطوط تولید را متوقف کند
- مشکلات انتقال ارز و واردات، زمان تأمین مواد را چند برابر کرده است
این شرایط توان رقابت محصولات داخلی را به شدت کاهش داده است.
بحران تخصیص ارز؛ خطوط تولید در خط انتظار
فعالان صنعت نساجی میگویند فرآیند تخصیص ارز نهتنها طولانی، بلکه غیرقابل پیشبینی است؛ موضوعی که بسیاری از واحدها را ماهها در صف تأمین ارز نگه داشته است. در این مدت، انبارها خالی میشود و خط تولید به مرز توقف میرسد.
با توجه به وابستگی این صنعت به فناوری و مواد اولیه وارداتی، هر اختلال ارزی، کل زنجیره را فلج میکند.
سونامی قاچاق پوشاک؛ ضربه مستقیم به تولیدکننده داخلی
قاچاق پوشاک سالهاست بازار ایران را در قبضه خود گرفته است. ورود گسترده پوشاک خارجی ارزانقیمت باعث شده تولیدکنندگان داخلی که موظف به پرداخت مالیات، بیمه و هزینههای قانونی هستند، عملاً توان رقابت نداشته باشند.
برآوردها نشان میدهد حجم قاچاق همچنان بسیار بالا است و همین موضوع واحدهای رسمی تولیدی را به سمت کاهش تولید یا تعطیلی سوق میدهد.
ماشینآلات فرسوده؛ نساجی روی ریلی قدیمی
بخش بزرگی از تجهیزات صنعت نساجی، دههها قدمت دارد. بسیاری از کارخانجات در شهرهایی مانند یزد، اصفهان، کاشان و خراسان هنوز با دستگاههایی کار میکنند که عمر مفید خود را از دست دادهاند.
نتیجه آن:
- بهرهوری پایین
- مصرف بالای انرژی
- افزایش هزینه تولید
- افت کیفیت محصول
کارشناسان تأکید میکنند بدون برنامه نوسازی و دسترسی به فناوریهای جدید، آیندهای برای رقابت جهانی باقی نخواهد ماند.
تحریمها؛ سد راه تکنولوژی و صادرات
تحریمهای بینالمللی نیز فشار مضاعفی ایجاد کرده است. تولیدکنندگان با دشواری واردات قطعات، محدودیت نقلوانتقال پول و نبود همکاری با شرکتهای خارجی مواجهاند.
از سوی دیگر، بازار صادراتی محدود شده و صنعت نساجی بیش از قبل به بازار داخلی وابسته شده؛ بازاری که خود زیر سایه قاچاق و رکود قرار دارد.
بحران مدیریتی، نه فقط اقتصادی
بررسیها نشان میدهد که بحران نساجی بیش از آنکه اقتصادی باشد، ساختاری و مدیریتی است. نبود یک برنامه جامع، سیاستهای ارزی ناپایدار، عدم حمایت هدفمند و حذف مشوقهای صادراتی، این صنعت را از مسیر توسعه دور کرده است.
راهکارهای پیشنهادی کارشناسان:
- تدوین «نقشه راه» جامع برای زنجیره نساجی
- اصلاح سازوکار تخصیص ارز
- تسهیل واردات ماشینآلات و فناوری
- مبارزه جدی و نظاممند با قاچاق پوشاک
- سرمایهگذاری در نوسازی تجهیزات
- حمایت از تولید پنبه داخلی
- توسعه شهرکهای تخصصی نساجی
- اتصال صنعت به زنجیره مد و صادرات منطقهای
اگر این اصلاحات اجرایی شود، بسیاری معتقدند صنعت نساجی میتواند دوباره به یکی از صنایع پیشرو ایران تبدیل شود.
/ایسنا
