در سالهای اخیر، حضور زنان در محیطهای کاری و مدیریتی افزایش چشمگیری داشته است. پژوهشهای متعدد نشان میدهند زنان ویژگیهای رفتاری و مدیریتی منحصر به فردی دارند که میتواند اثر مستقیم بر عملکرد تیمها و اثربخشی سازمانها داشته باشد. این ویژگیها شامل توانایی برقراری ارتباط مؤثر، ایجاد محیط حمایتی، توجه به جزئیات و قدرت مدیریت تعارض است که هر یک میتوانند نقش مهمی در موفقیت سازمانها ایفا کنند.
یکی از جامعترین منابع در این زمینه، متاآنالیز ۵۰ ساله پژوهشها درباره رفتارهای رهبری و جنسیت (Eagly et al., 2024) است. این بررسی نشان میدهد زنان در بسیاری از سبکهای رهبری مؤثر، هم رفتار فعال و هدفمحور (Agentic / Task-Oriented Behavior) ) و هم رفتار رابطهمحور و انسانی (Communal / Relationship-Oriented Behavior) را به خوبی به کار میگیرند. چنین ترکیبی از ویژگیها محیطهای کاری همدلانه، مشارکتی و خلاقانه ایجاد میکند و موجب ارتقای عملکرد سازمانی میشود.
هدف این مقاله بررسی ویژگیهای رفتاری برجسته زنان در مدیریت، تحلیل سبک رهبری زنانه و شناسایی مزایای آن برای سازمانها است. در بخشهای بعدی، هر یک از این ویژگیها همراه با کاربردهای عملی و اثر آنها بر عملکرد تیمها و سازمانها بررسی خواهد شد.
ویژگیهای رفتاری زنان در مدیریت
۱. همدلی (Empathy)
همدلی به مدیران زن کمک میکند تا احساسات، نیازها و نگرانیهای اعضای تیم را درک کنند و پاسخ مناسبی ارائه دهند.
مزیت سازمانی: ایجاد اعتماد و رضایت شغلی، کاهش تعارضات داخلی و افزایش انگیزه و تعهد تیم.
۲. توانایی ارتباط و شنیدن فعال (Communication & Active Listening)
این توانایی شامل گوش دادن دقیق، انتقال روشن پیامها و درک نیازهای تیم است.
مزیت سازمانی: تقویت همکاری، کاهش سوءتفاهمها، ارتقای تصمیمگیری جمعی و ایجاد فرهنگ بازخورد مثبت.
۳. مشارکتجویی در تصمیمگیری (Participative Leadership)
مدیران زن اعضای تیم را در فرآیند تصمیمگیری درگیر میکنند.
مزیت سازمانی: افزایش پذیرش تصمیمها، تقویت همکاری، بهبود خلاقیت و کاهش مقاومت در برابر تغییر.
۴. توجه به جزئیات و وظیفهشناسی (Conscientiousness & Attention to Detail)
دقت و توجه زنان در برنامهریزی و اجرای پروژهها باعث ارتقای کیفیت و کاهش خطاهای عملیاتی میشود.
مزیت سازمانی: تضمین کیفیت عملکرد تیم، برنامهریزی موفق و افزایش قابلیت اعتماد سازمان.
۵. مدیریت تعارض و ایجاد محیط کمتنش (Conflict Management / Low-Tension Approach)
مدیران زن تعارضها را با گفتگو و تعامل سازنده حل میکنند.
مزیت سازمانی: کاهش تنش و فشار روانی، حفظ ثبات تیم و افزایش رضایت شغلی.
۶. تابآوری و انعطافپذیری (Resilience / Flexibility)
توانایی سازگاری با شرایط متغیر و مقابله با چالشها.
مزیت سازمانی: مدیریت بحران، حفظ عملکرد سازمان و الگوسازی رفتار مثبت برای تیمها.
پیوند ویژگیها با سبکهای رهبری زنانه
۱. رهبری تحولآفرین (Transformational Leadership)
ویژگیهای زنانه مانند همدلی و شنیدن فعال، الهامبخشی و توسعه تیم را تسهیل میکنند.
مزیت: افزایش انگیزه کارکنان، تقویت نوآوری و ایجاد فرهنگ سازمانی مثبت.
۲. رهبری مشارکتی (Participative Leadership)
ویژگیهایی مانند مشارکتجویی و ارتباط مؤثر، تصمیمگیری جمعی و حس مالکیت را تقویت میکنند.
مزیت: پذیرش بهتر تصمیمها، همکاری بیشتر و تشویق به ارائه ایدهها.
۳. رهبری اخلاقمحور و حمایتی (Ethical & Supportive Leadership)
ویژگیهایی مانند مدیریت تعارض و توجه به جزئیات، محیط کاری امن و اخلاقی ایجاد میکنند.
مزیت: افزایش رضایت و وفاداری کارکنان، کاهش تنش و تقویت اعتماد سازمانی.
۴. رهبری انعطافپذیر (Flexible Leadership)
تابآوری و انعطافپذیری امکان هدایت سازمان در شرایط پیچیده و بحرانی را فراهم میکند.
مزیت: حفظ عملکرد تیم، افزایش سازگاری سازمان و ایجاد الگوی مثبت برای کارکنان.
مزیتها و کاربردهای عملی در سازمانها
۱:افزایش رضایت و انگیزه کارکنان: محیط همدلانه و مشارکتی، انگیزه و تعهد تیم را افزایش میدهد.
۲: بهبود عملکرد تیمها و پروژهها: دقت و توجه زنان کیفیت تصمیمها و خروجیها را بالا میبرد.
۳: کاهش تنش و بهبود فرهنگ سازمانی: مدیریت تعارض و رفتار اخلاقی محیط مثبت ایجاد میکند.
۴: افزایش توانمندی سازمان در شرایط بحرانی: تابآوری و انعطافپذیری سازمان را مقاوم میسازد.
۵: بهرهگیری از تنوع و سبکهای مختلف رهبری: ترکیب سبکها، تعادل میان اثرگذاری وظیفهمحور و رابطهمحور را فراهم میکند.
محدودیتها و ملاحظات پژوهشی
* بسیاری از دادهها مبتنی بر ارزیابی ذهنی و ادراک دیگران هستند و دادههای رفتاری کمتر استفاده شده است.
* اثرگذاری ویژگیها ممکن است در فرهنگها و محیطهای سازمانی مختلف متفاوت باشد.
* هدف مقاله، شناخت مزایای زنان در مدیریت است و نه مقایسه با مردان.
نتیجهگیری
ویژگیهای رفتاری زنان در مدیریت، شامل همدلی، شنیدن فعال، مشارکتجویی، توجه به جزئیات، مدیریت تعارض و تابآوری، ظرفیت ایجاد محیطهای کاری مؤثر، خلاق و حمایتکننده را فراهم میکند.
زنان در سبکهای رهبری تحولآفرین، مشارکتی، اخلاقمحور و انعطافپذیر به خوبی عمل میکنند و بهرهگیری از این ویژگیها موجب بهبود عملکرد تیمها، افزایش رضایت کارکنان و ارتقای اثربخشی سازمانها میشود.
پژوهشهای آینده میتوانند با تمرکز بر دادههای عینی و واقعی، تأثیر فرهنگ سازمانی و محیطهای متنوع، تصویر جامعتر و دقیقتری از اثرگذاری مدیریت زنانه ارائه دهند.
مرجع اصلی
Eagly, A. H., Johannesen-Schmidt, M. C., & van Engen, M. L. (2024). Gender and evaluations of leadership behaviors: A meta-analytic review of 50 years of research
August 2024. The Leadership Quarterly. 35(1) :101822
DOI:10.1016/j.Ieaqua.2024.101822
- نویسنده : مائده مدرس زاده
